Chủ tịch tỉnh có phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường?

Theo quy định mới trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn. Đây được xem là bước siết chặt trách nhiệm quản lý theo nguyên tắc “địa phương quyết - địa phương làm - địa phương chịu trách nhiệm.”

Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020 theo hướng vừa tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư phát triển, vừa tăng cường kỷ cương quản lý môi trường. Từ kiểm soát nguồn nước thải, quan trắc chất lượng không khí đến cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong quản lý môi trường, nhiều đề xuất thực tiễn đã được đưa ra nhằm bảo đảm luật sửa đổi vừa khả thi, vừa đủ công cụ kiểm soát ô nhiễm hiệu quả.

Cần cơ chế linh hoạt nhưng vẫn kiểm soát chặt ô nhiễm

Một trong những nội dung được các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là quy định về bảo vệ môi trường nước mặt và chất lượng môi trường không khí.

Đối với môi trường nước, Tiến sỹ Trần Văn Minh - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đánh giá, cách tiếp cận của Ban soạn thảo theo hướng không cấm tuyệt đối việc xả thải vào khu vực có khả năng chịu tải một phần là phù hợp với thực tiễn.

Ô nhiễm nguồn nước tại khu vực nông thôn

Theo đó, chỉ cấm xả thải vào những khu vực, lưu vực nước mặt mà toàn bộ các thông số môi trường đều đã vượt ngưỡng cho phép; trong khi vẫn cho phép xả thải ở các khu vực còn khả năng tiếp nhận đối với một số thông số nhất định.

Tuy nhiên, ông Minh cho rằng quy định này cần chặt chẽ hơn bởi nước thải sau xử lý dù đạt quy chuẩn chung nhưng vẫn có thể chứa những thông số ô nhiễm trùng với các thông số môi trường đang quá tải. Nếu tiếp tục cho phép xả thải sẽ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm.

Vì vậy, ông đề xuất chỉ cho phép xả thải khi các thông số trong nước thải sau xử lý không trùng với những thông số môi trường đã vượt ngưỡng chịu tải của nguồn nước tiếp nhận.

Đối với môi trường không khí, dự thảo luật đề xuất bổ sung quy định lắp đặt thiết bị giám sát phát thải đối với một số loại phương tiện giao thông. Tuy nhiên, theo Tiến sỹ Trần Văn Minh, giải pháp này có thể gây phát sinh thủ tục, chi phí cho doanh nghiệp và người dân, trong khi các phương tiện hiện đã phải kiểm định định kỳ.

Ông cho rằng thay vì lắp thêm thiết bị giám sát, cần nâng tiêu chuẩn khí thải hoặc rút ngắn chu kỳ kiểm định để tăng hiệu quả quản lý.

Ở góc độ khác, Giáo sư, Tiến sỹ Lưu Đức Hải - Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam bày tỏ lo ngại về việc kiểm soát chất lượng thiết bị quan trắc môi trường. Theo ông, thời gian qua cơ quan công an đã phát hiện nhiều sai phạm liên quan đến việc can thiệp vào hệ thống quan trắc môi trường.

Từ thực tế này, ông đề xuất dự thảo luật cần bổ sung quy định quản lý thiết bị và dữ liệu quan trắc môi trường, đồng thời quy rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý đối với hoạt động này.

Trong khi đó, Tiến sỹ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho rằng để kiểm soát ô nhiễm không khí hiệu quả cần chuyển mạnh sang mô hình quản trị thông minh, phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Theo ông, dự thảo luật hiện mới yêu cầu các địa phương thực hiện kiểm kê phát thải nhưng chưa có quy định tương ứng ở cấp quốc gia. Đây là khoảng trống lớn khiến việc xây dựng cơ sở dữ liệu tổng thể về phát thải còn thiếu đồng bộ.

Ông cũng nhấn mạnh cần bổ sung công cụ kiểm soát tổng lượng phát thải thay vì chỉ quản lý riêng lẻ từng nguồn thải, bởi nếu không kiểm soát tổng lượng phát thải thì rất khó bảo đảm các chỉ tiêu chất lượng không khí trên thực tế.

Bên cạnh đó, vấn đề phối hợp liên vùng trong quản lý môi trường không khí cũng được cho là cần hoàn thiện mạnh hơn. Theo ông Hoàng Dương Tùng, dự thảo hiện mới dừng ở các nguyên tắc phối hợp mà chưa hình thành được cơ chế quản trị liên vùng đủ hiệu lực.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo luật là quy định chủ tịch UBND cấp tỉnh phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy định này nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.”

Khi được trao thêm quyền trong quản lý và tổ chức thực hiện, địa phương cũng phải chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như môi trường.

Thực tế cho thấy các vấn đề ô nhiễm nước, không khí, đất đai phần lớn đều gắn với phạm vi quản lý của chính quyền địa phương. Vì vậy, việc quy trách nhiệm cụ thể cho người đứng đầu được kỳ vọng sẽ tạo áp lực đủ lớn để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.

Các điểm mới trong vai trò và trách nhiệm của quản lý môi trường tại cơ sở

Theo Ban soạn thảo, dự thảo luật cũng sửa đổi nhiều quy định theo hướng linh hoạt hơn nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ ô nhiễm.

Trong đó, việc đánh giá khả năng chịu tải môi trường sẽ được thực hiện theo từng thông số cụ thể thay vì quy định cứng nhắc; bổ sung quy định dự báo ô nhiễm không khí bên cạnh cơ chế cảnh báo; tăng cường kiểm soát phát thải giao thông và tạo cơ sở pháp lý để địa phương chủ động điều tiết phương tiện tại một số khu vực, thời điểm cần thiết.

Đáng chú ý, dự thảo luật cũng hướng tới hiện đại hóa công tác quản lý thông qua chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu môi trường theo thời gian thực, liên thông giữa Trung ương và địa phương nhằm nâng cao khả năng giám sát và ứng phó nhanh với các sự cố môi trường.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, thực tiễn đã cho thấy mọi mô hình phát triển đánh đổi môi trường đều phải trả giá đắt hơn rất nhiều so với lợi ích kinh tế trước mắt.

Ông nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra hiện nay là vừa cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp, vừa tuyệt đối không buông lỏng quản lý môi trường.

“Chính vì những đòi hỏi cấp bách đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020 là yêu cầu tất yếu,” Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Bài viết tương tự về Kiểm tra hoạt động giết mổ tại các địa phương chi tết 

Theo Lưu Tô, Moitruong.net.vn